Powtarzające się wykrycia infekcji bakteryjnych na soi i cebuli w Polsce
2026-09-07
Od wielu lat Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu prowadzi analizy materiału biologicznego, różnych gatunków roślin rolniczych pod kątem zasiedlenia przez wirusy, bakterie i grzyby patogeniczne. W ramach badań diagnostycznych próbek soi (Glycine max) i cebuli (Allium cepa) pochodzących z plantacji w Polsce odnotowano wykrycia dwóch bakterii: Pantoea agglomerans na soi oraz Kosakonia cowanii na cebuli. Wykrycia te były związane z powtarzającym się występowaniem objawów chorobowych na odpowiednich gatunkach roślin.
Pantoea agglomerans na soi
W próbkach soi pochodzących z plantacji zlokalizowanych między innymi w województwach zachodniopomorskim, śląskim, podlaskim i podkarpackim wykryto bakterię Pantoea agglomerans. Obecność tego gatunku stwierdzono również podczas badań prowadzonych w poprzednim sezonie, w 2025 roku, co wskazuje na powtarzalność występowania tej bakterii na soi w Polsce.
P. agglomerans jest gatunkiem o zróżnicowanych właściwościach biologicznych. Poszczególne szczepy mogą występować na powierzchni roślin jako epifity, ale niektóre mogą również zachowywać się jak oportunistyczne patogeny roślin. W sprzyjających warunkach bakteria może być związana z występowaniem nieregularnych, ciemnych plam na liściach i łodygach, często z żółtą otoczką. Objawy chorobowe soi są jednak niespecyficzne i mogą przypominać skutki uszkodzeń mechanicznych, stresu środowiskowego lub porażenia przez inne patogeny. Dlatego jednoznaczne potwierdzenie roli P. agglomerans w rozwoju obserwowanych objawów wymagałoby dodatkowych badań, aby zapewnić precyzyjną diagnostykę i skuteczne działania profilaktyczne oraz ochronne.
Kosakonia cowanii na cebuli
W próbkach szczypioru i bulw cebuli pochodzących z województw śląskiego i pomorskiego wyizolowano bakterie Kosakonia cowanii (dawniej Enterobacter cowanii). Izolaty uzyskano zarówno z objawowych liści, jak i z bulw, co wskazuje na możliwość kolonizacji różnych organów rośliny.
K. cowanii jest opisywana w literaturze jako sprawca bakteryjnej nekrozy liści cebuli oraz gnicia bulw. Rozwojowi objawów mogą sprzyjać wysoka temperatura (25-30°C), długotrwałe zwilżenie tkanek (wilgotność względna >80-100%), uszkodzenia mechaniczne, stres fizjologiczny roślin oraz nieodpowiednie warunki przechowywania. Choroba rozwija się szybko, a starsze rośliny (10-14 tygodniowe) wykazują większą podatność niż młode siewki. Nie wszystkie izolaty tego gatunku wykazują jednak taki sam potencjał patogeniczny. W części przypadków bakteria może pełnić rolę patogena oportunistycznego lub uczestniczyć w kompleksie mikroorganizmów powodujących rozkład tkanek.
W badanych bulwach, obok K. cowanii, wykryto również Klebsiella pneumoniae i K. variicola, bakterie opisywane jako związane z procesami gnicia cebuli. Współwystępowanie kilku gatunków wskazuje, że obserwowane objawy mogły być związane z kompleksem bakteryjnym, w którym K. cowanii mogła pełnić rolę jednego z czynników nasilających rozwój choroby.
Powtarzające się wykrycia K. cowanii na cebuli oraz P. agglomerans na soi wskazują na potrzebę dalszego pobierania próbek z objawowych roślin i prowadzenia specjalistycznej diagnostyki laboratoryjnej. W celu ograniczenia ryzyka strat zaleca się regularne obserwacje plantacji, stosowanie zdrowego materiału siewnego, ograniczanie uszkodzeń roślin, przestrzeganie zasad zmianowania oraz właściwe dosuszanie i przechowywanie cebuli.
Właściwa identyfikacja organizmów szkodliwych jest niezbędna w celu oceny zagrożenia oraz zwalczania agrofagów w ramach integrowanej ochrony roślin. Jednostką, w której można przeprowadzić analizy zdrowotności nasion pod kątem obecności grzybów, wirusów i bakterii jest Klinika Chorób Roślin działająca w Instytucie Ochrony Roślin – PIB w Poznaniu (https://kchr.pl/).