Sezon wegetacyjny 2024/2025 przyniósł polskim rolnikom wiele wyzwań związanych z pogodą i obecnością patogenów roślin. Dzięki łagodnej zimie, formy ozime roślin uprawnych zaczęły sezon w ogólnie dobrej kondycji, jednakże wiosenna susza ograniczyła ich dalszy rozwój. Lato choć miejscami cieplejsze i bardziej wilgotne nie zrekompensowało strat z wcześniejszych miesięcy. Co więcej, długotrwała susza osłabiła uprawy, przez co stały się one bardziej podatne na infekcje, a późniejsze okresy wyższej wilgotności i ciepła (zwłaszcza lokalne burze i krótkotrwałe opady) stworzyły idealne warunki do rozwoju grzybów patogenicznych. Porażenia chorobami wpłynęły na ogólną kondycję roślin, powodując osłabienie wzrostu i przebarwienia liści, a ostatecznie spowodowały istotne straty w jakości i ilości zebranego ziarna.

Przeprowadzony w roku 2025 monitoring oraz badania diagnostyczne pobranych próbek dwóch odmian pszenicy ozimej (Essa i RGT Kilimanjaro) i dwóch odmian jęczmienia ozimego (Teuto i Morris) potwierdziły obecność znanych wcześniej gatunków grzybów oraz wykazały nasilenie występowania niektórych z nich. Badania prowadzone były w sześciu lokalizacjach na terenie województw: zachodniopomorskiego, warmińsko-mazurskiego, wielkopolskiego, mazowieckiego, dolnośląskiego i podkarpackiego, na poletkach należących do Centralnego Ośrodka Badań Odmian Roślin Uprawnych (COBORU). 

Struktura populacji zidentyfikowanych patogenów różniła się w zależności od gatunku zboża i lokalizacji poboru. 

W populacji obydwu badanych zbóż przeważały choroby powodowane przez grzyby. Najczęściej obserwowane na pszenicy i jęczmieniu objawy chorobowe były spowodowane porażeniem przez grzyby rodzaju Fusarium oraz Alternaria. Na pszenicy w każdej lokalizacji występował mączniak prawdziwy zbóż i traw (sprawca Blumeria graminis f. sp. tritici) oraz septorioza paskowana liści pszenicy (sprawca Septoria tritici). Występowanie brunatnej plamistości liści zbóż (powodowanej przez Drechslera tritici-repentis) na pszenicy ograniczało się tylko do Polski Zachodniej (woj. zachodniopomorskie, wielkopolskie i dolnośląskie). Istotną dla tego gatunku chorobą była również askochytoza (wywoływana przez Ascochyta graminicola i A. tritici) występująca w woj. zachodniopomorskim, warmińsko-mazurskim i mazowieckim. Najmniejszy udział procentowy w populacji grzybów w pszenicy mieli sprawcy septoriozy plew pszenicy (Septoria nodorum), rizoktoniozy (Rhizoctonia solani), pleśni śniegowej (Microdochium nivale), helmitosporiozy (Bipolaris sorokiniana), ostrej plamistości oczkowej (Ceratobasidium cereale), mączniaka prawdziwego jęczmienia (Blumeria graminis f. sp. hordei), zgorzeli podstawy źdźbła (Gaeumannomyces graminis), rdzy brunatnej pszenicy (Puccinia recondita f. sp. tritici) oraz grzyby rodzaju Cladosporium i Pythium. W przypadku jęczmienia, oprócz ww. grzybów z rodzaju Fusarium i Alternaria, dominującym patogenem był sprawca rdzy jęczmienia (Puccinia hordei), który występował w każdej lokalizacji prócz woj. zachodniopomorskiego. Ponadto, tak jak dla pszenicy, istotną dla jęczmienia chorobą była askochytoza. Najmniejszy udział procentowy w populacji grzybów w jęczmieniu mieli sprawcy pasiastości liści jęczmienia (Drechslera teres), rynchosporiozy jęczmienia (Rhynchosporium secalis), ramulariozy jęczmienia (Ramularia collo-cygni), łamliwości źdźbła zbóż (Oculimacula sp.), zgorzeli podstawy źdźbła, pałecznicy zbóż i traw (Typhula sp.), a także Microdochium nivale oraz grzyby rodzaju Cladosporium.

Uzyskane wyniki potwierdzają, że monitoring roślin odgrywa kluczową rolę w ochronie roślin. Dzięki znajomość składu populacji patogenów występujących w danej lokalizacji zdobywamy wiedzę o aktualnych zagrożeniach i możemy lepiej dbać o uprawy, a najlepszym sposobem ochrony jest profilaktyka. W sezonie 2025/2026 należy mieć na uwadze możliwość porażeń zbóż przez liczne gatunki grzybów patogenicznych, co będzie wymagało zastosowanie dodatkowej ochrony chemicznej, lecz dysponując wiedzą z poprzedniego sezonu można zastosować zabiegi szybciej, gdy tylko pojawią się pierwsze objawy. Ponadto, warto także eliminować z uprawy rośliny z widocznymi objawami chorobowymi, jako źródło wtórnych zakażeń. Istotnym jest również zachowanie higieny fitosanitarnej, dbanie o czystość użytkowanego sprzętu i maszyn oraz zapobieganie mechanicznego rozprzestrzeniania się patogenów w uprawie wraz z sokiem chorych roślin na kolejne uszkodzone rośliny. Równie istotną kwestią jest zdrowotność stosowanego materiału nasiennego, gdyż wiele patogenów przenoszonych jest przez nasiona. Poza tym, w przypadku dostępności, zalecany jest również wybór i wysiewanie odmian tolerancyjnych.